آشنايي با پديده تروريسم نوين
آشنايي با پديده تروريسم نوين
محمد نوبخت (M.Sc) كارشناس ارشد بيوتكنولوژي
ترور و تروريسم
« ترور » در كلمه به معني « ترساندن » است و در فرهنگ سياسي جهان عبارتست از هرگونه اقدام خصمانه و مخفيانه عليه فرد يا افرادي در حوزهاي محدود يا گسترده، و يا اهداف اقتصادي ـ كشاورزي ـ صنعتي، با هدف ايجاد ارعاب و يا باج خواهي. بر اساس اين تعريف، تروريسم نوين عبارت خواهد بود از هرگونه اقدام خصمانه مخفي عليه فرد يا افرادي از يك جامعه، يا تأسيسات و تشكيلات اقتصادي آنها با كمك سموم و سلاحهاي شيميايي، ميكروبي و يا راديواكتيو .
در بين جنگافزارهاي نوين، سلاحها و فنآوري ميكروبي بيشتر از سايرين مورد توجه تشكلهاي تروريستي و تروريست دولتي ابرقدرتها قرار گرفته است. شايد بتوان به جرأت گفت ادعا نمود كه سلاحهاي هستهاي ديگر يك خطر بالفعل نيستند و تنها يك قدرت بازدارنده بالقوه محسوب ميشوند. كشورهاي صاحب اين سلاحهاي هرگز نخواهند توانست به راحتي از آنها بر عليه دشمنان خود استفاده نمايند. زيرا تبعات بكارگيري چنين سلاحهايي آنچنان گسترده است كه قسمت بزرگي از جهان را در بر خواهد گرفت. اشعههاي راديواكتيو، گردوغبار اتمي، طوفان اتمي و اشعههاي يونيزان در قالب مرزهاي جغرافيايي نخواهند گنجيد و حوزه وسيعي را آلوده خواهند كرد. طبعاً در اين موقع كشور بكار برنده اين سلاح ها بايد پاسخگوي كشورهاي همسايه نيز باشد. مثلاً اگر هند عليه پاكستان از بمب اتم استفاده نمايد، بسته به محل انفجار اتمي، بايد پاسخگوي بخش وسيعي از خاورميانه نيز باشد. لذا شايد همين ملاحظه بود كه باعث شد در جنگ جهاني دوم ژاپن براي امتحان بمبهاي اتمي امريكا انتخاب شود. كشور دور دست در دريا كه همسايهاي نزديك هم ندارد. درحاليكه به نظر ميرسد اگر بنا بود جنگ را به نوعي خاتمه دهند، ميبايست اين بمبها بر سر برلين تخليه ميشد كه مبداء جنگ بود.
از سوي ديگر سلاحهاي شيميايي نيز چندان گزينه مناسبي براي فعاليتهاي تروريستي نيستند. مشكلات حمل نگهداري و بكارگيري، نيمه عمر كوتاه، خطر نشت، تأثير محدود و قابليت رديابي عامل ترور كننده باعث شده چندان مورد اقبال نباشد. اگرچه در ميدان جنگ گزينه موفقي نشان داده است. ولي از آنجا كه از سال 1935 كنوانسيون ممنوعيت بكارگيري آنها در ژنو به امضاي اكثر كشورهاي جهان رسيده كشورهاي متخاصم با احتياط زيادي اقدام به بكارگيري آن ميكنند، كه البته آن نيز به اشاره ابرقدرتها خواهد بود. ولي باز هم از سوي افكار عمومي جهان تحت فشار شديد قرار خواهد گرفت .
از بين سلاحهاي ميكروبي، چه در عرصه جنگي و چه در عرصه تروريستي، وسيلهاي بسيار مطلوب براي دشمنان شده است. توان توليد بالا، نگهداري راحت، قابليت انتشار، قابليت مصون سازي نيروي خودي، قابليت تكثير براي عوامل ميكروبي زنده، دشواري بسيار در رديابي فرد يا افراد متخاصم، گستردگي عملكرد از انسان تا دام و محصولات كشاورزي و بسيار محسنات ديگر، موجب شده تشكلهاي تروريستي به اين فنآوري جديد بشدت كشش يابند بدون آنكه بتوان گناهي را متوجه آنها نمود.
سلاحهاي ميكروبي بخصوص در عرصه تروريسم دولتي و عليه ساختارهاي صنعتي ـ كشاورزي در ساليان اخير بسيار بكار رفته است. اگرچه كشور هدف هرگز نتوانسته ادعا خود را عليه دشمنش به اثبات برساند. اروپا شيوع جنون گاوي را متوجه سازمانهاي جاسوسي امريكا و استراليا ميداند كه با هدف ضربه اقتصادي به صادرات گوشت اروپا انجام شده. چين در شيوع سارس امريكا را مقصر ميداند كه باعث شد چين در آستانه شكوفايي اقتصادي، سالها از گردونه رقابت توليد ارزان قيمت ـ بواسطه تعطيلي كارخانه هايش ـ عقب بيفتد. كره شمالي شيوع وبا در پيونگ يانگ را در اواخر دهه 80 نتيجه فعاليت جاسوسهاي امريكايي ميداند كه با هدف مجبور كردن اين كشور به پذيرش شرايط دول اروپايي ـ امريكايي، براي قطع آزمايشات هستهاي انجام شده است. تمامي اين اتهامات در حد اتهامي باقي ميماند. ولي آنچه مسلم است آن است كه هر روز بسيار از مناطق جهان در معرض خطر يك حمله بيوتروريستي هستند .
جنگهاي ميكروبي ( بيولوژيك )
استفاده كردن از مواد توليد شده توسط جانوران، گياهان، باكتريها، قارچها و ويروسها بر عليه نيروهاي انساني و منابع غذايي سابقهاي هزاران ساله دارد. استفاده از سموم جانوري يا گياهي براي سمي كردن سر تيرهاي جنگي، استفاده از لاشه حيوانات مرده از طاعون براي شكستن مقاومت داخل قلعه ها، مسموم سازي فضاي داخلي مقابر فرعونها با هاگِ قارچي كشنده و آلوده كردن منابع آبي شهرها از نمونههاي باستاني بكارگيري سلاحهاي نامتعارف بيولوژيك است. در جهان متمدن نيز اين رويه ادامه يافت و البته پيچيده تر شد. آنگونه كه ساخت و بكارگيري اين سلاحها طي كنوانسيونهاي بين المللي به شدت ممنوع شد. با اين وجود قدرتهاي استكباري همواره در انديشه ساخت سلاحهاي بيولوژيك و زيستي هستند تا با وارد ساختن كمترين زيان اقتصادي به صنايع و با بيشترين كشتار بتوانند به منابع حريف دست يابند.
كشتار فراوان، وحشت گسترده، ايجاد هراس در عقب جبهه، فلج ساختن خط مقدم، بردن جنگ به داخل خانههاي مردم غير نظامي و درگير نمودن شهرها، عدم امكان اثبات دقيق در بكارگيري آنها و نهايتاً تخريب اندك از محسنات خاص سلاحهاي ميكروبي هستند. محسناتي كه از نگاه نظريه پردازان جنگي به هيچ وجه قابل چشم پوشي نيستند .
ويژگيهاي عوامل ميكروبي
1. توانايي ايجاد تلفات زياد ؛ در بين انواع سلاحهاي نوين، ميكروبها و فرآوردههاي ميكروبي رقمي بهت آور از مرگ و مير را در پي خواهند داشت. مثلاً 15 گرم از سم توليد شده توسط باكتري كلستريديوم بوتولينوم ميتواند تمام مردم جهان را به كام مرگ بكشد ! يا بطور مثال اگر در شهري 12 ميليون نفري يك موشك اسكاد با كلاهك محتوي 300 كيلوگرم گاز اعصاب سارين منفجر شود بين 60 تا 100 هزار نفر را خواهد كشت. اگر همين كلاهك حاوي يك بمب 12 كيلوتني هستهاي باشد 23 تا 80 هزار نفر را از بين ميبرد. اما اگر چنين كلاهكي با تنها 100 كيلو اسپور سياه زخم بار شود بسته به شرايط جوي بين 42 هزار نفر تا 3 ميليون نفر را خواهد كشت.
2. توانايي در ايجاد بيمار و عوارض طولاني مدت و نياز به مراقبتهاي گسترده
3. توانايي برخي عوامل در انتشار از طريق ناقل و يا فرد آلوده ؛ اين امر باعث ميشود تا آلودگي از فردي به فرد ديگر منتقل شود و همين امر كمك ميكند تا با حجم اندكي از ميكروب بتوان شهري را از پاي درآورد.
4. عدم وجود فنآوري كافي و سيستمهاي شناسايي كارآمد ؛ تقريباً اكثر كشورهاي جهان كه مورد اين تهديدات هستند از فنآوري نوين تشخيص بي بهره اند. گذشته از سطح پايين علمي اين كشورها، عدم فروش تجهيزات پيشرفته از سوي كشورهاي توسعه يافته باعث شده تشخيص سريع يك حمله بيوتروريستي با تأخير صورت پذيرد .
5. كاهش نقش خودامدادي و دگر امدادي و افزايش حس نااميدي در مردم .
6. وجود يك دوره نهفته بيماري كه باعث ميشود درمان و پيشگيري از انتقال بيماري با تأخير انجام شود ؛ معمولاً در خوش بينانه ترين حالت، وقتي كادر دفاعي از بروز يك تهاجم ميكروبي آگاه ميشوند كه يك اپيدمي رخ داده است. طبعاً در اين حالت كمك رساني و مهار بيماري بسيار دشوار و با بروز استرسهاي اجتماعي همراه است .
7. توانايي در ايجاد علائم عمومي و غير اختصاصي و اصولاً مشكل بودن تشخيص ؛ تقريباً تمام بيماري هاي عفوني در شروع علائم باليني يكساني نشان ميدهند. مثلاً سياه زخم در آغاز علائمي همچون يك زكام عادي را بروز ميدهد. بعد از يك دوره يكي دو روزه كه فرد حساس بهبودي ميكند، ناگهان با شتابي فراوان تمام بدن را دربر ميگيرد و فرد را ميكشد. در اينجا مهارت كادر درماني در تشخيص افتراقي بيماريها بسيار تعيين كننده خواهد بود .
8. امكان توليد ميكروبهاي نوپديد و يا انتشار عوامل بازپديد ؛ ميكروبهاي نوپديد به ميكروارگانيسمهايي گفته ميشود كه در آزمايشگاههاي بيوتكنولوژيك، از تغيير گونههاي وحشي بدست ميآيند. با كمك مهندسي ژنتيك ميتوان باكتري يا ويروسي را توليد نمود كه در حكم يك گونه يا زيرگونه جديد باشد. ايدز، سارس، ابولا و.. از اين دسته اند. اما ميكروبها بازپديد به آن گروهي گفته ميشود كه ريشه كن شده يا تقريباً بطور كامل مهار شده اند ولي توسط گروه هايي كه به بانكهاي ميكروبي جهان دسترسي دارند، دوباره منتشر ميشوند. مثلاً آبله در جهان ريشه كن شده. با اين وجود چند كشور از جمله ايالات متحده هنوز مقداري از اين ويروس را در بانك ميكروبي خود نگهداري ميكند. نشت يا انتشار عمدي آن در جهاني كه نزديك به 40 سال است واكسن آبله را دريافت نكرده فاجعه بار خواهد بود.
9. موجب تخريت صنايع و تجهيزات نمي شوند.
پيچيدگيهاي برخورد با عوامل ميكروبي
ـ مقادير اوليه عامل اندك است و در نتيجه در لحظات اوليه هجوم قابل رديابي نيست. اما در مدت كوتاهي ـ اگر ميكروب زنده باشد ـ تكثير ميشود و حوزه گستردهاي را خواهد پوشاند.
ـ آثارشان دير ظاهر ميشود. معمولاً بيماري يك دوره نهفته دارد كه از لحظه آلوده شدن تا بروز علائم را شامل ميگردد. همين زمان، تشخيص را به تأخير انداخته و در عين حال باعث انتشار بيماري خواهد شد. طبعاً هر چه زمان كمون ( زمان نهفتگي ) بيماري بيشتر باشد، خطر بروز همه گيري بيشتر خواهد بود .
ـ مهار آن مشكل است. افراد آلوده بصورت بيمار يا ناقل بدون آنكه بتوان ايشان را تحت كنترل قرار داد در منطقه جابجا ميشوند و يا به عقب خط باز ميگردند. با اين كار باعث گسترش شديد عامل ميشوند .
ـ عموماً قابل انتقال و سرايت از يك فرد به فرد ديگر هستند .
ـ غير قابل تشخيص با حواس پنجگانه هستند. يعني رنگ و بو ندارند .
راههاي انتشار عوامل بيولوژيك در يك حمله تروريسي
اين عوامل از طريق جنگافزارهاي گوناگون منتشر ميشوند. از جمله بستههاي مراسلاتي، هواپيماهاي سبك سمپاش يا بدون سرنشين مخزن دار، اشياء و وسايل مصرفي - بهداشتي و آرايشي، آفات نباتي، حشرات و جوندگان ناقل و تنقلات مانند شكلاتها .
اصولاً جاسوسان و عوامل خود فروخته داخلي ميتوانند با هر وسيلهاي به انتشار ميكروبها يا فرآوردههاي كشنده آنها مبادرت نمايند. از اين بين مراسلات پستي، لوازم آرايشي، البسههاي دست دوم، بسته بندي هاي صادراتي، سيگار و تنقلات گزينههاي مورد توجه هستند. ميتوان حجم معيني از اسپور باكتري اي مانند باسيلوس آنتراسيس را در پاكت نامهاي ريخت و به مقصد هدف پست كرد. در تركيب مواد سازنده شكلات ها و تنقلات مواد مضر با تأثير دراز مدت را قرار داد و يا به همراه علوفه دامي، حشرات ناقل بيماريهاي دام و طيور را به كشوري فرستاد تا صنايع آن كشور را فلج نمايند.
نشانههاي يك تهاجم بيولوژيك
گفته شده كه امكان تشخيص سريع عوامل ميكروبي بسيار محدود و در صورت وجود نيز كار با آنها بسيار پيچيده و دقيق است. لذا مشاهدات كادر پزشكي و نيروهاي بهداشتي - درماني بسيار كمك كننده خواهد بود. نشانههاي زير ميتواند دليل بر يك تهاجم بيوتروريستي باشد :
· ازدياد حشرات بطور غير عادي در منطقه. بخصوص حشراتي كه قبلاً در منطقه ديده نشده اند .
· وجود اجساد حيوانات مرده بصورت غير عادي در منطقه. يا حيوانات غير بودمي مرده و زنده در اطراف مراكز مسكوني و پادگاني.
· احساس تغيير طعم و مزه آب و مواد غذايي .
· خشك شدن ناگهاني گياهان .
· مردن احشام و دامها در منطقه .
· بيمار شدن ناگهاني افراد .
· مشاهده افراد مبتلا به بيماري با علائم مشترك و به تعداد زياد.
مديريت بحران و اصول مبارزه با بيوتروريسم
مديران نظامي و انتظامي كشور بايستي در قبال تهديدات بيوتروريستي به چهار پرسش اصلي پاسخ دهند : چه كسي، چه وقت، چطور و كجا اقدام به چنين حملهاي ميكند. دانستن پاسخ اين چهار پرسش كادر دفاعي را پيشاپيش در برابر تهديدات آماده ميسازد و كمك ميكند تا منافذ نفوذ بسته شوند. در اينجا اصول پنجگانهاي را ميتوان براي چنين مبارزهاي تعريف نمود:
1. آگاهي: دانش و آگاهي از روند پديده بيوتروريسم، شناخت تهديدات، منافذ خطر و كلاً يافتن پاسخ چهار سئوال كليدي فوق گام نخست چنين مبارزهاي است .
2. آمادگي: رسيدن به سطح مطلوبي از توانايي دفاعي با تمرينات و رزمايشها، دستيابي به علوم جديد، دستيابي به فنآوري نوين تشخيص و دفاع و درمان، تهيه لوازم و ملزومات چنين جنگ مخفي و ساكتي، دومين گام مبارزه و دفاع خواهد بود .
3. مهارت: اعتماد به نفس، غلبه بر ترس و مهارت در هدايت بحران به سمت عادي سازي شرايط ، سومين و مهمترين گام چنين مبارزهاي است .
4. شك: متوليان دفاعيِ كشوري كه همواره در پنهان و آشكار مورد تهديدات اجانب است، بايستي به هر پديدهاي حتي پديدهاي كه در نگاه اول طبيعي جلوه ميكند با نگاه شك بنگرند. چنين نگاه شك آلودي باعث ميشود بسياري از منافذ ورود دشمن باز شناخته شود و اصول ايمني هرچه بيشتر رعايت گردد. ديگر نبايد از كنار هر اپيدمي كوچك و بزرگي به سهولت گذشت .
5. كتمان و رازداري: وقتي نخستين هدف دشمن از حمله تروريستي ايجاد ترس در مردم عادي است، مهمترين عمل كادر دفاعي آن خواهد بود كه از انتشار خبر حمله و شايعهسازي در پيرامون آن خودداري نمايند. بخصوص كادر درماني كه با مصدومين چنين حملهاي روبرو هستند. از انتشار خبر حمله، بيان تعداد مصدومين، نوع بيماري، بزرگنمايي واقعه نزد مردم عادي و بيان تشخيصها و علائم باليني و درمانها در جرايد ( در بيشتر موارد دشمن از طريق جرايد نتايج حمله خود را ارزيابي ميكند. بخصوص كه خواسته باشد سلاحي جديد را بر مردم بيازمايد ) جدداً بايد پرهيز نمود .
وظايف كادر بهداشت و درمان در برابر تهديدات بيوتروريستي
در كنار مديران جامعه كه وظيفه كنترل بحرانها را برعهده دارند، جامعه پزشكي و پيراپزشكي نيز وظيفهاي خطير برعهده دارند. اين گروه كه به نوعي در خط مقدم مبارزه با عواقب يك تهاجم بيوتروريستي قرار دارند ميتوانند با تيزهوشي و باريك بيني جامعه را از اين حملات مصون دارند، بخصوص كادر درماني در نيروهاي مسلح .
توجه به همه گيري ها و مقايسه آن با جدول عوامل ميكروبي جنگي ـ تروريستي گام نخست اين مبارزه است. تيمهاي بهداشتي و درماني بايستي بنا به وظيفه شغلي خود فلور طبيعي منطقه زيست خود را بشناسند و هرگونه اپيدمي خارج از اين جدول را با ديد شك بنگرند و در موارد خاص به مراجع بالاتر گزارش نمايد .
در گام بعد بايد علائم باليني بيماريهاي عفوني ناشي از عوامل نظامي را بخوبي بشناسند و قادر باشند با حداقل آزمايشات پاراكلينيكي، بين آنها و بيماريهاي بي خطر تشخيص افتراقي بگذارند. اين امر بسيار حائز اهميت است كه كادر پزشكي به راحتي از كنار علائم باليني عمومي نگذرد و با مطالعه تاريخچه بيماران همسان، خطر بروز يك همه بيوتروريستي را كاملاً مرتفع نداند.
گروه درماني وابسته به تشكلهاي نظامي و انتظامي سزاوار است به عنوان فردي از پيكره محافظتي كشور، بيش از پيش در صحنه باشند. در همين راستا توصيه ميشود كه پزشكان و پيراپزشكان، به تدريج بيماريهاي رايج منطقه خود را ثبت و ضبط نمايند. در نتيجه در هنگام بروز يك اپيدمي يا آندميِ خارج از سري ِبيماريهاي محلي، هوشياري بيشتري خواهند داشت .
از سويي بايستي نوع فلور حشرات منطقه زيست خود را بشناسند. ظهور پرتعداد حشرات و جوندگان غير بومي در منطقه، بخصوص اگر با بروز علائمي در دامها يا انسانها همراه شود، ميتواند زنگ خطري مهم محسوب شود. بويژه حشرات و جوندگاني كه در حكم ناقلين بيماريهاي مشترك دام و انسان هستند .
در كنار همه اينها، كادر درماني وابسته به ارگانهاي نظامي بايستي به خوبي با عوامل ميكروبي نظامي و علائم باليني آنها، و همچنين پروتكلهاي درماني آنها كاملاً آشنا باشند. زيرا بي ترديد در زمان بروز پديد بيوتروريسم علم ايشان به عنوان افراد مورد اعتماد دولت، مرجع خواهد بود و از ايشان براي مهار بيماري دعوت ميگردد .
اما شايد مهمترين وظيفه اين گروه از افراد جامعه، حفظ آرامش و اطمينان مردم ميباشد. بي ترديد در هنگام بروز يك حمله بيوتروريستي، گروه پزشكي دست اندركار از سوي اقوام و بستگان مورد پرسشهاي گوناگون قرار ميگيرند. شايسته است اين افراد با حفظ اصل رازداري، از تشديد هيجانات اجتماعي خودداري نموده، مردم با اميدوار و مطمئن نمايند كه بيماري قابل مهار است و بجاي كمك به شايعه سازي توسط عوام، راههاي مقابله و خودامدادي را به مردم بياموزند .
مهار آندمي تا اپيدمي ناشي از حملات بيوتروريستي
چنانچه گروههاي دفاعي ـ از آتش نشاني و اورژانس گرفته تا نيروهاي انتظامي ـ در برابر چنين حملاتي آگاهي، آمادگي و مهارت لازم را داشته باشند، ميتوان اميدوار بود در برخورد با يك عامل كلاسيك ( ميكروارگانيسمهاي وحشي و طبيعي، نه مهندسي ژنتيك يافته ) در ظرف مدت كوتاهي بيماري مهار و بيماران مداوا شوند. در غير اين صورت بايستي به نوعي زنجيره عفونت را از يكي از نقاط سه گانه آن قطع نمود. اين سه حلقه كه به زنجيره عفونت موسومند عبارتند از، منبع عفونت، ناقل و حامل عامل عفونت و افراد مستعد به بيماري. با حذف هر يك از اين سه مورد ميتواند بيماري را مهار نمود. منبع عفونت ممكن است به يك بسته پستي محدود شود و يا اينكه بطور گسترده در بدن حشرات، منتشر شود. ناقل بيماري نيز ممكن است انسان يا حشرهاي خاص و يا جوندهاي كوچك باشد. بهرحال با درمان فرد ناقل يا حذف حشرات ناقل اين حلقه نيز قطع ميشود. اما دور نگهداشتن افراد مستعد از گردونه بيماري كاري سخت و محتاج وقت و هزينه بسيار است. با اين وجود معمولاً در پاسخ به يك حمله بيولوژيك هر سه روش را پيش ميگيرند.
ارسال بستههاي پستي، عمومي ترين شيوه بيوتروريستي
همانگونه كه گفته شد مراسلات پستي شيوهاي مناسب براي پخش بسياري از عوامل ميكروبي، بخصوص براي ويروسها و آن دسته از باكتريهايي كه اسپور توليد ميكنند، ميباشد. در زمان تهديدات ( مانند زمان حال ) مراكز امنيتي، ستاد نيروهاي نظامي و انتظامي نهاد رهبري، ، رياست جمهوري، مجلس نمايندگان و وزارتخانه ها اهداف ارسال اينگونه مراسلات هستند. در زمان جنگ اين دايره فراتر رفته و مراكز بهداشتي ـ درماني نيروهاي مسلح را نيز در بر ميگيرد. تصور نماييد در زمان جنگ، در يك بيمارستان مرجع در پشت جبهه يك بسته پستي حاوي پودر اسپورهاي آنتراكس باز شود و شهرت يابد كه فلان بيمارستان آلوده به عامل سياه زخم شده، ببينيد اين خبر چه بر سر زخمي ها. خانوادههاي زخميان و رزمندگان ميآورد. لذا بسته به محلي كه خدمت ميكنيم بايستي همواره نسبت به بستههاي پستي مشكوك حساس باشيم.
علائم بسته پستي مشكوك : يك بسته پستي مشكوك داراي علائمي مانند علائم زير است كه معمولاً تمام يا تعدادي از آن علائم را داراست :
1. فاقد آدرس فرستنده است .
2. چند تمبر يا مهر اضافي با مشخصات مبهم بر روي آن خورده .
3. دستخط ناآشنا و غريب است. در حالي كه روي نامه عنوان شده از طرف فردي كه ميشناسيمش ارسال شده است.
4. داراي عنوان گيرنده است اما نام نويسنده ندارد .
5. داراي اشتباهات املائي فاحش است .
6. معمولاً عنوان شخصاً مفتوح فرماييد يا نظاير آن را دارد .
7. دراي وزن غير معمول هستند .
8. پاكت يا جعبه مراسله آغشته به پودر، روغن، و .. است .
9. پاكت يا جعبه از داخل با فويل آلومينيومي يا پلاستيك لفاف شده است .
10. صداي خش خش دارد .
11. علائم پستي ناآشنا و غريب دارد .
شيوه برخورد با يك بسته پستي مشكوك باز نشده : اگر با بسته پستي اي با مشخصات مشكوك بالا مواجه شديد مهمترين نكته آن خواهد بود كه آرامش خود را حفظ نماييد. چنانچه موارد زير را بكار بريد خطري شما را تهديد نمي كند :
1. قبل از باز كردن نامه آن را روي ميز ( ترجيحاً ميزي كه شيشه رو ميزي دارد ) قرار داده، با دست روي آن بكشيد. چنانچه متوجه وجود پودر يا مواد خارجي در پاكت شديد آنرا به هيچ وجه باز نكنيد. اگر ترديد داريد از يك دستكش نازك مانند دستكش معاينه استفاده نماييد .
2. اگر شك شما نسبت به بسته يا پاكت ارسالي چندان قوي نيست، باز جنبه احتياط را از دست ندهيد. نامه مشكوك را دور از جريان هوا و با كمك چاقوي نامه باز كني باز نماييد و مراقب باشيد محتويات پودري آن بيرون نريزد. توصيه ميشود يك كيسه پلاستيكي بزرگ مانند كيسه زباله را انتخاب كرده، نامه را درون آن باز نماييد. توجه كنيد كه كيسه مذكور داراي پارگي نباشد.
3. در صورت عدم لزوم، پاكت را باز نكنيد. پاكت را تكان ندهيد، محتويات آن را روي خود يا ميزكار خود نريزيد و در هوا پخش نكنيد.
4. چنانچه خصوصيات بسته پستي مذكور سخت شك برانگيز بود، آن را درون يك كيسه پلاستيكي مانند كيسه فريزر قرار دهيد و خوب يسته بندي كنيد.
5. از انتقال خودسرانه بستههاي مشكوك به بيرون از مجموعه كاري جدداً خودداري نماييد .
6. بعد از ايزوله كردن پاكت درون كيسه پلاستيكي، از اتاق خارج شويد، درها را قفل نموده، مسئولين ذيربط را آگاه سازيد تا با فنآوري مناسب پاكت را منتقل نمايند .
7. دستهاي خود را با آب و صابون شستشو داده، در اولين فرصت لباسهاي خود را بطور كامل بشوييد .
8. اسامي افرادي كه با بسته پستي مشكوك در ارتباط بوده اند را به تيم امداد بدهيد تا در صورت وجود خطر، همگي مورد درمان و پيشگيري دارويي قرار گيرند و كسي از قلم نيفتد .
برخورد با بستههاي پستي مشكوكي كه باز شده اند : چنانچه به هر علت بستهاي مشكوك ( يا غير آن ) باز شد و موادي مانند پودر از آن به بيرون ريخت با حفظ خونسردي و به دور از هياهو و ايجاد هيجانات بي مورد :
1. به هيچ وجه سعي نكنيد محتويات بيرون ريخته را جمع نماييد.
2. نفس خود را حبس كرده، با پارچه، كاغذ، پلاستيك و يا حتي سطل زباله روي مواد بيرون ريخته شده را بپوشانيد تا بيشتر پخش نشود .
3. به آرامي از محل ريخته شدن پودر مشكوك فاصله بگيريد. به ياد داشته باشيد اين مواد معمولاً به همراه برخي مواد معدني خاص مانند خاك بتونيت هستند كه باعث سبكي و لغزندگي پودر ميشوند. در اين حالت با كوچكترين جريان هوا، پودر به راحتي پخش ميشود و تا چندين متر حركت ميكند .
4. دستگاههاي تهويه اطاق را خاموش نماييد. كولر، پنكه، فنكوئل را خاموش نموده و پنجره ها را ببنديد .
5. از اتاق خارج شده، از ورود افراد ديگر به اتاق خودداري نماييد .
6. دستها را با آب و صابون بشوييد. مراقب باشيد دستهاي خود را به صورت، بيني و چشمان نزنيد .
7. نيروهاي امدادي را مطلع نماييد .
8. ليست افرادي را كه در هنگام باز شدن بسته در كنار شما بوده اند يا به هر عنوان با بسته برخورد كرده اند را به گروه امداد بدهيد تا مراحل درماني براي ايشان نيز شروع شود .
وظايف گروه امداد جنگهاي نوين
گروههاي امداد اعم از گروههاي پزشكي و متخصصان جنگهاي نوين، بايستي در كمترين زمان ممكن خود را با تجهيزات مناسب به محل برسانند. به همراه داشتن كامل لباس مخصوص، ماسك با فيلترهاي مقاوم در برابر حملات شيميايي ـ ميكروبي، دستكش، وسايل نمونه گيري مانند سوآپ استريل، محيط كشت هاي عمومي مانند LB agar ، مك گانگي، نوترين آگار و بلاد آگار، ظروف حمل مواد و وسايل آغشته به مواد بيولوژيك (Biohazard) و كيسههاي ويژه حمل ويالهاي حاوي مواد بيولوژيك، از ملزومات اين گروه ها خواهد بود.
گروه امدادي پزشكي بايستي درمان پروفيلاكسيك را براي افراد در معرض خطر، با آنتي بيوتيكهاي وسيع الطيف آغاز نمايند، تا نتايج تشخيصي اعلام شود و سپس به درمان اختصاصي بپردازند. در قرنطينه نگه داشتن افراد در معرض خطر، ريسك انتشار بيماري را پايين ميآورد. مگر اينكه آزمايشگاه مرجع اعلام كند كه عامل بكار رفته غير بيماريزا بوده. يا انتشار انسان ـ انسان ندارد. به موازات اين عمل، گروه متخصصان چ.ن، بايستي بلافاصله نمونه گيري نموده، نمونه ها را جهت تشخيص به آزمايشگاه ارسال كنند. ديد مستقيم، رنگاميزي گرم، رنگاميزي اسپور، كشت بر روي بلاآگار و ساير محيط هاي عمومي، بررسي مشخصات فيزيكي كلوني ها و انجام ازمايشات تكميلي بيوشيميايي براي تشخيص جنس و گونه باكتريايي از جمله اقدامات كلاسيك گروه تشخيص خواهد بود. لازم به ذكر است كه آزمايشگاه تشخيصي مذكور بايستي حتماً مجهز به هودِ بيولوژيك باشد. در غير اين صورت خود باعث انتقال و پخش عامل احتمالي خواهد بود .
در كنار روشهاي سنتي تشخيص، استفاده از فناوري تشخيص سريع نيز بسيار سود بخش خواهد بود. بخصوص كه بسياري از اين فنآوريها اين توان را دارند كه سويههاي ويرولانت را از غير بيماريزا تشخيص دهند. اين تشخيص در برخورد با باسيلوس آنتراسيس بسيار مهم و تعيين كننده است. تشخيص سنتي اين باكتري قادر نخواهد بود بيماريزا بودن يا نبودن باكتري را اعلام كند. در حاليكه اين عمل در تعيين سير درماني كاملاً تعيين كننده خواهد بود. ازجمله شيوههاي نوين تشخيص، استفاده از دستگاه PCR با پرايمرهاي معين، gene chip، وسايل تشخيصي كه با شيوه كيتهاي بيوشيميايي كار ميكنند يا Rapid tests، شيوههاي Morphotyping، Biotyping، Serotyping، Phaggotyping و ELISA خواهند بود .
آخرين نكتهاي كه آوردن آن خالي از فايده به نظر نمي رسد، آن است كه به تجربه ديده شده چنانچه تيمهاي امداد از حضور چند روانشناس دركنار خود استفاده نمايند قادر خواهند بود تا اندازه فراوان دشمن را در ايجاد ترس بين مردم و بخصوص مصدومين و خانوادهايشان ناكام بگذارند و سريعتر محيط و فضاي اجتماع مورد حمله را بسوي آرامش سوق دهند .
عليرغم پهنهي گستردهي مرزهاي آبي در ايران و ارتباط كاري و غذايي بسياري از هموطنان به اين موهبت الهي، متأسفانه مباحث پزشكيِ مرتبط با اين اقليم در كشورمان بسيار مهجور مانده است و اين در حاليست كه طبدريا همچون طب هوا - فضا در جهان پزشكي صاحب جايگاه خاصي بوده، متخصصين بسياري در آن مشغول تحقيق و بهينهسازي پروتوكلها هستند.